سيد علي اكبر قرشي
381
مفردات نهج البلاغه ( فارسى )
بمحمد و إله ص ) مدرج : اسم مكان است يعنى محل رفتن . آنگاه كه خواست به صفين حركت كند فرمود : « اللهم ربّ السقف المرفوع و الجوّ المكفوف . . . و ربّ هذه الارض التى جعلتها قرارا للانام و مدرجا للهوام و الانعام » خ 171 ، 245 اى الله . اى پروردگار آسمان بر افراشته و فضاى نگاه داشته شده و اى پروردگار اين زمين كه آن را براى انسان ها قرارگاه و براى حشرات و چهارپايان مسير گرداندهاى . جمع آن مدارج است به معاويه مى نويسد : « فقد سلكت مدارج اسلافك با دعائك الاباطيل و اقتحامك غرور المين و الاكاذيب » نامهء 65 ، 455 با ادعاى اباطيل و با وارد شدن به فريب دروغ و جعليات راههاى گذشتگانت را رفتى . درر : درّ به فتح اول - شير و زياد شدن آن . فايده را نيز گويند : « درّت الدنيا على اهلها : كثر خيرها » از اين مادهّ يازده مورد در « نهج » آمده است . دربارهء بنى اميه فرموده : « و ايم الله لتجدنّ بنى اميهّ لكم ارباب سوء بعدى كالناب الضروس تعذم بفيها و تخبط بيدها و تزبن برجلها و تمنع درّها » خ 93 ، 138 ، به خدا قسم بعد از من بنى اميهّ را حاكمان بدى خواهيد يافت مانند شتر پير بد خلق كه دوشنده را با دهان مى گزد و با دست و پايش مى زند و از دوشيدن شيرش مانع مىشود . درت : به كسر اول شير و كثرت آن ، دربارهء اقوام گذشته فرموده : « و لا تغرّنكم الحياة الدنيا كما غرّت من كان قبلكم . . . الذين احتلبوا درّتها و اصابوا غرّتها » خ 230 ، 352 ، زندگى شما را نفريبد ، چنان كه گذشتگان را فريفت . . . آنان كه شير دنيا را دوشيدند و به فريبش رسيدند . درور : زياد شدن . چنان كه فرموده : « و قد جعل الله سبحانه الاستغفار سببا لدورر الرزّق و رحمة الخلق فقال : استغفروا ربكم انهّ كان غفارا برسل السماء عليكم مدرارا : خ 143 ، 199 ، خداوند سبحان استغفار را سبب زيادى روزى و رحمت مخلوق قرار داده كه در قرآن مجيد فرموده : استغفار كنيد خدايتان را كه او بسيار آمرزنده است تا باران را بر شما پرفايده بفرستد . مدرار : پرفايده . چنان كه نقل شد . درر : ( بر وزن علل ) جمع درهّ به معنى شير است دربارهء ابرها فرموده : « ارسله